Dialogue between king Janaka and his wife; Bharata’s glory
Dohas
bāra bāra mili bhēṃṭa siya bidā kīnha sanamāni.
kahī samaya sira bharata gati rāni subāni sayāni..287.. [2-287]
Chaupais
suni bhūpāla bharata byavahārū. sōna sugaṃdha sudhā sasi sārū..
mūdē sajala nayana pulakē tana. sujasu sarāhana lagē mudita mana.. [2-287-1]
sāvadhāna sunu sumukhi sulōcani. bharata kathā bhava baṃdha bimōcani..
dharama rājanaya brahmabicārū. ihāom jathāmati mōra pracārū.. [2-287-2]
sō mati mōri bharata mahimāhī. kahai kāha chali chuati na chāomhī..
bidhi ganapati ahipati siva sārada. kabi kōbida budha buddhi bisārada.. [2-287-3]
bharata carita kīrati karatūtī. dharama sīla guna bimala bibhūtī..
samujhata sunata sukhada saba kāhū. suci surasari ruci nidara sudhāhū.. [2-287-4]
When the king heard of Bharata’s conduct, which was rare as a combination of gold with fragrance or as nectar extracted from the moon, the king closed his tearful eyes and a thrill ran through his body as he broke out into ecstatic praises of his bright glory. “Listen attentively, O fair-faced and bright-eyed lady; the story of Bharata loosens the bounds of worldly existence. Religion, statecraft and an enquiry about Brahma (the Infinite) are domains to which I have some access according to my own poor lights. But thought acquainted with these subjects, my wits cannot touch the shadow of Bharata’s glory even by trick, much less describe it. To Brahmā (the Creator), Lord Gaṇapati (Gaṇeśa) Śeṣa (the king of serpents), Lord Śiva, Śāradā (the goddess of learning), seers, sages and wise men and others who are clever in judgment, the story, fame, doings, piety, amiability, goodness and unsullied glory of Bharata are delightful to hear and appreciate. They surpass the celestial stream in purity and even nectar in taste.
- Nectar as found in the region of Nāgas etc., is itself rare, but that, which forms the essence of the moon is even rarer. Hence the conduct of Bharata has been likened to the same.
Dohas
niravadhi guna nirupama puruṣu bharatu bharata sama jāni.
kahia sumēru ki sēra sama kabikula mati sakucāni..288.. [2-288]
“Possessed of infinite virtues and a man above comparison, know Bharata alone to be the like of Bharata. Can Mount Sumeru be likened to a seer? Hence the wit of the race of poets was confused (in finding a comparison for him).
- An Indian weight, nearly aquivalent to 2 pounds.
Chaupais
agama sabahi baranata barabaranī. jimi jalahīna mīna gamu dharanī..
bharata amita mahimā sunu rānī. jānahiṃ rāmu na sakahiṃ bakhānī.. [2-288-1]
barani saprēma bharata anubhāū. tiya jiya kī ruci lakhi kaha rāū..
bahurahiṃ lakhanu bharatu bana jāhīṃ. saba kara bhala saba kē mana māhīṃ.. [2-288-2]
dēbi paraṃtu bharata raghubara kī. prīti pratīti jāi nahiṃ tarakī..
bharatu avadhi sanēha mamatā kī. jadyapi rāmu sīma samatā kī.. [2-288-3]
paramāratha svāratha sukha sārē. bharata na sapanēhu manahu nihārē..
sādhana siddha rāma paga nēhū..mōhi lakhi parata bharata mata ēhū.. [2-288-4]
Dohas
bhōrēhu bharata na pēlihahiṃ manasahu rāma rajāi.
karia na sōcu sanēha basa kahēu bhūpa bilakhāi..289.. [2-289]
Chaupais
rāma bharata guna ganata saprītī. nisi daṃpatihi palaka sama bītī..
rāja samāja prāta juga jāgē. nhāi nhāi sura pūjana lāgē.. [2-289-1]
gē nahāi gura pahīṃ raghurāī. baṃdi carana bōlē rukha pāī..
nātha bharatu purajana mahatārī. sōka bikala banabāsa dukhārī.. [2-289-2]
sahita samāja rāu mithilēsū. bahuta divasa bhaē sahata kalēsū..
ucita hōi sōi kījia nāthā. hita sabahī kara raurēṃ hāthā.. [2-289-3]
asa kahi ati sakucē raghurāū. muni pulakē lakhi sīlu subhāū..
tumha binu rāma sakala sukha sājā. naraka sarisa duhu rāja samājā.. [2-289-4]
Dohas
prāna prāna kē jīva kē jiva sukha kē sukha rāma.
tumha taji tāta sōhāta gṛha jinhahi tinhahiṃ bidhi bāma..290.. [2-290]
Chaupais
sō sukhu karamu dharamu jari jāū. jahaom na rāma pada paṃkaja bhāū..
jōgu kujōgu gyānu agyānū. jahaom nahiṃ rāma pēma paradhānū.. [2-290-1]
tumha binu dukhī sukhī tumha tēhīṃ. tumha jānahu jiya jō jēhi kēhīṃ..
rāura āyasu sira sabahī kēṃ. bidita kṛpālahi gati saba nīkēṃ.. [2-290-2]
āpu āśramahi dhāria pāū. bhayau sanēha sithila munirāū..
kari pranāma taba rāmu sidhāē. riṣi dhari dhīra janaka pahiṃ āē.. [2-290-3]
rāma bacana guru nṛpahi sunāē. sīla sanēha subhāyaom suhāē..
mahārāja aba kījia sōī. saba kara dharama sahita hita hōī. [2-290-4]