अध्याय 16 - श्लोक 20

आसुरीं योनिमापन्ना मूढा जन्मनि जन्मनि।
मामप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधर्मा गतिम् ॥ २० ॥

āsurīṃ yonimāpannā mūḍhā janmani janmani.
māmaprāpyaiva kaunteya tato yāntyadharmā gatim .. 20 ..


वे मूढ—अविवेकीजन, जन्म–जन्ममें यानी प्रत्येक जन्ममें आसुरी योनिको पाते हुए अर्थात् जिनमें तमो–गुणकी बहुलता है, ऐसी योनियोंमें जन्मते हुए, नीचे गिरते–गिरते मुझ ईश्वरको न पाकर, उन पूर्वप्राप्त योनियों की अपेक्षा भी अधिक अधमगतिको प्राप्त होते हैं।

‘मुझे प्राप्त न होकर’ ऐसा कहनेका तात्पर्य यह है कि मेरे द्वारा कहे हुए श्रेष्ठ मार्गको भी न पाकर, क्योंकि मेरी प्राप्तिकी तो उनके लिये कोई आशङ्का ही नहीं है ॥ २० ॥

अब यह समस्त आसुरी सम्पत्तिका संक्षेप कहा जाता है। जिन (कामादि) तीन भेदोंमें, आसुरी सम्पत्तिके अनन्त भेद होनेपर भी सबका अन्तर्भाव हो जाता है, जिन तीनोंका नाश करनेसे सब दोषोंका नाश करना हो जाता है और जो सब अनर्थके मूल कारण हैं, उनका वर्णन किया जाता है—

तात्पर्य पढ़ें

आसुरीं योनिम् आपन्नाः प्रतिपन्ना मूढा जन्मनि जन्मनि अविवेकिनः प्रतिजन्म तमोबहुलासु एव योनिषु जायमाना अधो गच्छन्तो मूढा माम् ईश्वरम् अप्राप्य अनासाद्य एव हे कौन्तेय ततः तस्मात् अपि यान्ति अधमां निकृष्टतमां गतिम् ।

माम् अप्राप्य एव इति न मत्प्राप्तौ काचिद् अपि आशङ्का अस्ति अतो मच्छिष्टसाधुमार्गम् अप्राप्य इत्यर्थः ॥ २० ॥

सर्वस्या आसुर्याः सम्पदः सङ्क्षेपः अयम् उच्यते, यस्मिन् त्रिविधे सर्वं आसुरसम्पद्भेदः अनन्तः अपि अन्तर्भवति यत्परिहारेण परिहृतः च भवति, यद् मूलं सर्वस्य अनर्थस्य तद् एतद् उच्यते—