अध्याय 16 - श्लोक 21

त्रिविधं नरकस्येदं द्वारं नाशनमात्मनः ।
कामः क्रोधस्तथा लोभस्तस्मादेतत्रयं त्यजेत् ॥ २१ ॥

trividhaṃ narakasyedaṃ dvāraṃ nāśanamātmanaḥ .
kāmaḥ krodhastathā lobhastasmādetatrayaṃ tyajet .. 21 ..


आत्माका नाश करनेवाले, ये तीन प्रकार के दोष, नरकप्राप्ति के द्वार हैं। इनमें प्रवेश करनेमात्र से ही आत्मा नष्ट हो जाता है, अर्थात् किसी पुरुषार्थ के योग्य नहीं रहता। इसलिये ये तीनों आत्माका नाश करनेवाले द्वार कहलाते हैं।

वे कौन हैं? काम, क्रोध और लोभ। सुतरां इन तीनोंका त्याग कर देना चाहिये। क्योंकि ये काम आदि तीनों नरकद्वार आत्माका नाश करनेवाले हैं, इसलिये इनका त्याग कर देना चाहिये। यह त्याग की स्तुति है ॥ २१ ॥

तात्पर्य पढ़ें

त्रिविधं त्रिप्रकारं नरकस्य प्राप्तौ इदं द्वारं नाशनम् आत्मनो यद् द्वारं प्रविशन् एव नश्यति आत्मा कस्मैचित् पुरुषार्थाय योग्यो न भवति इति एतद् अत उच्यते द्वारं नाशनम् आत्मनः इति।

किं तत्, कामः क्रोधः तथा लोभः तस्माद् एतत् त्रयं त्यजेत्। यत एतद् द्वारं नाशनम् आत्मनः तस्मात् कामादित्रयम् एतत् त्यजेत् त्यागस्तुतिः इयम्॥ २१ ॥