अध्याय 16 - श्लोक 24

तस्माच्छास्त्रं प्रमाणं ते कार्याकार्यव्यवस्थितौ ।
ज्ञात्वा शास्त्रविधानोक्तं कर्म कर्तुमिहार्हसि ॥ २४ ॥

tasmācchāstraṃ pramāṇaṃ te kāryākāryavyavasthitau .
jñātvā śāstravidhānoktaṃ karma kartumihārhasi .. 24 ..


सुतरां कर्तव्य और अकर्तव्य की व्यवस्थामें तेरे लिये शास्त्र ही प्रमाण है, अर्थात् ज्ञान प्राप्त करने का साधन है। अतः शास्त्र-विधान से कही हुई बात को समझकर यानी आज्ञा का नाम विधान है। शास्त्रद्वारा जो ऐसी आज्ञा दी जाय कि ‘यह कार्य कर, यह मत कर’ वह शास्त्र-विधान है, उससे बताये हुए स्वकर्म को जानकर तुझे इस कर्मक्षेत्र में कार्य करना उचित है। ‘इह’ शब्द जिस भूमिमें कर्मों का अधिकार है उसका लक्ष्य करवानेवाला है ॥ २४ ॥

‘तस्मात् शास्त्रं प्रमाणं ते’ इस भगवद्वाक्य से

जिसको प्रश्न का बीज मिला है वह अर्जुन बोले—

तात्पर्य पढ़ें

तस्मात् शास्त्रं प्रमाणं ज्ञानसाधनं ते तव कार्याकार्यव्यवस्थितौ कर्तव्याकर्तव्य व्यवस्थायाम् अतो ज्ञात्वा बुद्ध्वा शास्त्रविधानोक्तं विधिः विधानं शास्त्रेण विधानं शास्त्रविधानं कुर्याद् न कुर्याद् इति एवं लक्षणं तेन उक्तं स्वकर्म यत् तत् कर्तुम् इह अर्हसि। इह इति कर्माधिकारभूमिप्रदर्शनार्थम् इति ॥ २४ ॥

‘तस्मात् शास्त्रं प्रमाणं ते’ इति भगवद्वाक्याद् लब्धप्रश्नबीजः—

इति श्रीमहाभारते शतसाहस्र्यां संहितायां वैयासिक्यां भीष्म-

पर्वणि श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे

श्रीकृष्णार्जुनसंवादे दैवासुरसम्पद्विभागयोगो नाम

षोडशोऽध्यायः ॥ १६ ॥

इति श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्य गोविन्दभगवत्पूज्यपादशिष्यश्रीमच्छङ्कर-

भगवत: कृतौ श्रीभगवद्गीताभाष्ये संपद्विभागयोगो नाम

षोडशोऽध्यायः ॥ १६ ॥