अधिष्ठानं तथा कर्ता करणं च पृथग्विधम् ।
विविधाश्च पृथक्चेष्टा दैवं चैवात्र पञ्चमम् ॥ १४ ॥
विविधाश्च पृथक्चेष्टा दैवं चैवात्र पञ्चमम् ॥ १४ ॥
adhiṣṭhānaṃ tathā kartā karaṇaṃ ca pṛthagvidham .
vividhāśca pṛthakceṣṭā daivaṃ caivātra pañcamam .. 14 ..
अधिष्ठान—इच्छा-द्वेष, सुख-दुःख और ज्ञान आदिकी अभिव्यक्तिका आश्रय शरीर, कर्ता—उपाधिस्वरूप भोक्ता जीव, भिन्न-भिन्न प्रकारके कारण—शब्दादि विषयोंको ग्रहण करनेवाले श्रोत्रादि अलग-अलग बारह करण, नाना प्रकारकी
चेष्टाएँ—श्वास–प्रश्वास आदि अलग–अलग वायुसम्बन्धी क्रियाएँ और इन चारोंके साथ पाँचवाँ—पाँचकी संख्याको पूर्ण करनेवाला कारण देव है। अर्थात् चक्षु आदि इन्द्रियों के अनुग्राहक सूर्यादि देव हैं ॥ १४ ॥
तात्पर्य पढ़ें
सङ्ख्यम्, विविधाः च पृथक् चेष्टा वायवीयाः प्राणापानाद्याः, दैवं च एव दैवम् एव च अत्र एतेषु चतुर्षु पञ्चमं पञ्चानां पूरणम् आदित्यादि चक्षुराद्यनुग्राहकम् ॥ १४ ॥