गुणप्रादुर्भावस्य निष्कारणत्वानुपपत्तेः
शमो दमस्तपः शौचं क्षान्तिरार्जवमेव च ।
ज्ञानं विज्ञानमास्तिक्यं ब्रह्मकर्म स्वभावजम् ॥ ४२ ॥
शमो दमस्तपः शौचं क्षान्तिरार्जवमेव च ।
ज्ञानं विज्ञानमास्तिक्यं ब्रह्मकर्म स्वभावजम् ॥ ४२ ॥
guṇaprādurbhāvasya niṣkāraṇatvānupapatteḥ
śamo damastapaḥ śaucaṃ kṣāntirārjavameva ca .
jñānaṃ vijñānamāstikyaṃ brahmakarma svabhāvajam .. 42 ..
जिनके अर्थ की व्याख्या पहले की जा चुकी है वे शम और दम तथा पहले कहा हुआ शारीरिकादि-भेद से तीन प्रकार का तप एवं पूर्वोक्त (दो प्रकार का) शौच, क्षान्ति—क्षमा, आर्जव—अन्तःकरण की सरलता तथा ज्ञान, विज्ञान और आस्तिकता अर्थात् शास्त्र के वचनों में श्रद्धा-विश्वास—ये सब ब्राह्मण के स्वाभाविक कर्म हैं अर्थात् ब्राह्मणजाति के कर्म हैं।
तात्पर्य पढ़ें
शमो दमः च यथाव्याख्यातार्थौ, तपो यथोक्तं शारीरादि, शौचं व्याख्यातम्, क्षान्तिः क्षमा, आर्जवम् ऋजुता एव च ज्ञानं विज्ञानम्, आस्तिक्यम् अस्तिभावः श्रद्दधानता आगमार्थेषु ब्रह्मकर्म ब्राह्मणजातेः कर्म ब्रह्मकर्म स्वभावजम् । यद् उक्तम् ‘स्वभावप्रभवैः गुणैः प्रविभक्तानि’