अध्याय 2 - श्लोक 23

नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः।
न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः ॥ २३ ॥

nainaṃ chindanti śastrāṇi nainaṃ dahati pāvakaḥ.
na cainaṃ kledayantyāpo na śoṣayati mārutaḥ .. 23 ..


इस उपर्युक्त आत्मा को शस्त्र नहीं काटते, अभिप्राय यह कि अवयवरहित होनेके कारण तलवार आदि शस्त्र इसके अङ्गों के टुकड़े नहीं कर सकते।

वैसे ही अग्नि इसको जला नहीं सकता अर्थात् अग्नि भी इसको भस्मीभूत नहीं कर सकता।

जल इसको भिगो नहीं सकता; क्योंकि सावयव वस्तु को ही भिगोकर उसके अङ्गों को पृथक्-पृथक् कर देनेमें जल की सामर्थ्य है। निरवयव आत्मा में ऐसा होना सम्भव नहीं।

उसी तरह वायु आर्द्र द्रव्य का गीलापन शोषण करके उसको नष्ट करता है, अतः वह वायु भी इस स्व-स्वरूप आत्मा का शोषण नहीं कर सकता ॥ २३ ॥

ऐसा होनेके कारण—

तात्पर्य पढ़ें

एनं प्रकृतं देहिनं न छिन्दन्ति शस्त्राणि निरवयवत्वात् न अवयवविभागं कुर्वन्ति शस्त्राणि अस्यादीनि।

तथा न एनं दहति पावकः अग्निः अपि न भस्मीकरोति।

तथा न एनं क्लेदयन्ति आपः। अपां हि सावयवस्य वस्तुनः आर्द्रीभावकरणेन अवयव-विश्लेषापादने सामर्थ्यं तन्न निरवयवे आत्मनि सम्भवति।

तथा स्नेहवद् द्रव्यं स्नेहशोषणेन नाशयति वायुः एनं स्वात्मानं न शोषयति मारुतः अपि ॥ २३ ॥

यत एवं तस्मात्—