योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनञ्जय।
सिद्ध्यसिद्ध्योः समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते ॥ ४८ ॥
yadā karmaphale tṛṣṇā te syāt tadā karma-
yogasthaḥ kuru karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā dhanañjaya.
siddhyasiddhyoḥ samo bhūtvā samatvaṃ yoga ucyate .. 48 ..
हे धनंजय! योगमें स्थित होकर केवल ईश्वरके लिये कर्म कर। उनमें भी ‘ईश्वर मुझपर प्रसन्न हों।’ इस आशारूप आसक्तिको भी छोड़कर।
फलतृष्णारहित पुरुषद्वारा कर्म किये जानेपर अन्तःकरणकी शुद्धिसे उत्पन्न होनेवाली ज्ञानप्राप्ति तो सिद्धि है और उससे विपरीत (ज्ञानप्राप्तिका न होना) असिद्धि है, ऐसी सिद्धि और असिद्धिमें भी सम होकर अर्थात् दोनोंको तुल्य समझकर कर्म कर।
वह कौन-सा योग है, जिसमें स्थित होकर कर्म करनेके लिये कहा है? यही जो सिद्धि और असिद्धिमें समत्व है, इसीको योग कहते हैं ॥ ४८ ॥
जो समत्वबुद्धिसे ईश्वराराधनार्थ किये जानेवाले कर्म हैं उनकी अपेक्षा (सकाम कर्म निकृष्ट हैं, यह दिखलाते हैं)—
तात्पर्य पढ़ें
योगस्थः सन् कुरु कर्माणि केवलम्, ईश्वरार्थं तत्र अपि ईश्वरो मे तुष्यतु इति सङ्गं त्यक्त्वा धनञ्जय!
फलतृष्णाशून्येन क्रियमाणे कर्मणि सत्त्व-शुद्धिजा ज्ञानप्राप्तिलक्षणा सिद्धिः तद्विपर्ययजा असिद्धिः तयोः सिद्ध्यसिद्धयोः अपि समः तुल्यो भूत्वा कुरु कर्माणि।
कः असौ योगो यत्रस्थः कुरु इति उक्तम् इदम् एव तत् सिद्ध्यसिद्ध्योः समत्वं योग उच्यते ॥ ४८ ॥
यत् पुनः समत्वबुद्धियुक्तम् ईश्वराराधनार्थं कर्म एतस्मात् कर्मणः।