समाधावचला बुद्धिस्तदा योगमवाप्स्यसि ॥ ५३ ॥
śrutivipratipannā te yadā sthāsyati niścalā
samādhāvacalā buddhistadā yogamavāpsyasi .. 53 ..
अनेक साध्य, साधन और उनका सम्बन्ध बतलानेवाली श्रुतियों से विप्रतिपन्न अर्थात् नाना भावोंको प्राप्त हुई—विक्षिप्त हुई तेरी बुद्धि जब समाधि में यानी जिसमें चित्तका समाधान किया जाय वह समाधि है, इस व्युत्पत्तिसे आत्मा का नाम समाधि है, उसमें अचल और दृढ़ स्थिर हो जायगी यानी विक्षेपरूप चलनसे और विकल्पसे रहित होकर स्थिर हो जायगी ।
तब तू योग को प्राप्त होगा अर्थात् विवेकजनित बुद्धिरूप समाधिनिष्ठा को पावेगा ॥ ५३ ॥
प्रश्न के कारण को पाकर, समाधिप्रज्ञा को प्राप्त हुए पुरुष के लक्षण जानने की इच्छा से अर्जुन बोला—
तात्पर्य पढ़ें
श्रुतिविप्रतिपन्ना अनेकसाध्यसाधन-सम्बन्धप्रकाशनश्रुतिभिः श्रवणैः विप्रतिपन्ना नानाप्रतिपन्ना श्रुतिविप्रतिपन्ना विक्षिप्ता सती ते तव बुद्धिः यदा यस्मिन्काले स्थास्यति स्थिरीभूता भविष्यति निश्चला विक्षेपचलनवर्जिता सती समाधौ समाधीयते चित्तम् अस्मिन् इति समाधिः आत्मा तस्मिन् आत्मनि इति एतत् । अचला तत्रापि विकल्पवर्जिता इति एतत् । बुद्धिः अन्तःकरणम्,
तदा तस्मिन्काले योगम् अवाप्स्यसि विवेकप्रज्ञां समाधिं प्राप्स्यसि ॥ ५३ ॥
प्रश्न बीजं प्रतिलभ्य अर्जुन उवाच लब्धसमाधिप्रज्ञस्य लक्षणबुभुत्सया—