मुक्तस्य
ज्ञानावस्थितचेतसः ।
यज्ञायाचरतः
कर्म
समग्रं
प्रविलीयते ॥ २३ ॥
gatasaṅkhya
muktasya
jñānāvasthitacetasaḥ .
yajñāyācarataḥ
karma
samagraṃ
pravilīyate .. 23 ..
जिस पुरुषकी सब ओरसे आसक्ति निवृत्त हो चुकी है, जिसके पुण्य-पापरूप बन्धन छूट गये हैं, जिसका चित्त निरन्तर ज्ञानमें ही स्थित है, ऐसे केवल यज्ञसम्पादनके लिये ही कर्मोंका आचरण करनेवाले
उस सङ्गहीन मुक्त और ज्ञानावस्थितचित्त पुरुषके समग्र कर्म विलीन हो जाते हैं। ‘अग्र’ शब्द फलका वाचक है। उसके सहित कर्मोंको समग्र कर्म कहते हैं, अतः यह अभिप्राय हुआ कि उसके फलसहित समस्त कर्म नष्ट हो जाते हैं ॥ २३ ॥
किये जानेवाले कर्म अपना कार्य आरम्भ किये बिना ही (कुछ फल दिये बिना ही) किस कारणसे फलसहित विलीन हो जाते हैं ? इसपर कहते हैं—
तात्पर्य पढ़ें
गतसङ्गस्य सर्वतो निवृत्तासक्तेः मुक्तस्य निवृत्तधर्माधर्मादिबन्धनस्य ज्ञानावस्थितचेतसो ज्ञाने एव अवस्थितं चेतो यस्य सः अयं
ज्ञानावस्थितचेताः तस्य यज्ञाय यज्ञनिर्वृत्यर्थम् आचरतो निर्वर्तयतः कर्म समग्रं सहाग्रेण फलेन वर्तते इति समग्रं कर्म तत् समग्रं प्रविलीयते विनश्यति इत्यर्थः ॥ २३ ॥
कस्मात् पुनः कारणात् क्रियमाणं कर्म स्वकार्यारम्भम् अकुर्वत् समग्रं प्रविलीयते इति उच्यते यतः—