शुनि चैव श्वपाके च पण्डिताः समदर्शिनः ॥ १८ ॥
vidyāvinayasampanne brāhmaṇe gavi hastini.
śuni caiva śvapāke ca paṇḍitāḥ samadarśinaḥ .. 18 ..
विद्या और विनययुक्त ब्राह्मणमें अर्थात् विद्या—आत्मबोध और विनय—उपरामता—इन दोनों गुणोंसे सम्पन्न जो विद्वान् और विनीत ब्राह्मण है, उस ब्राह्मणमें, गौमें, हाथी में, कुत्ते और चाण्डालमें भी पण्डितजन समभावसे देखनेवाले (होते हैं)।
अभिप्राय यह कि उत्तम प्राणी—संस्कारयुक्त विद्याविनयसम्पन्न सात्त्विक ब्राह्मणमें, मध्यम प्राणी—संस्काररहित रजोगुणयुक्त गौमें और (कनिष्ठ प्राणी)—अतिशय मूढ़ केवल तमोगुणयुक्त हाथी आदिमें सत्त्वादि गुणोंसे और उनके संस्कारोंसे तथा राजस और तामस संस्कारोंसे सर्वथा ही निर्लेप रहनेवाले, सम, एक निर्विकार ब्रह्मको देखना ही जिनका स्वभाव है वे पण्डित समदर्शी हैं ॥ १८ ॥
पू०—वे (इस प्रकार देखनेवाले) दोषयुक्त हैं, उनका अन्न भोजन करने योग्य नहीं; क्योंकि यह स्मृतिका प्रमाण है कि ‘समान गुणशीलवालोंकी विषम पूजा करनेसे और विषम गुणशीलवालोंकी सम पूजा करनेसे (यजमान दोषी होता है)।’
उ०—वे दोषी नहीं हैं; क्योंकि—
तात्पर्य पढ़ें
विद्याविनयसम्पन्ने विद्या च विनयः च विद्या-विनयौ विद्या आत्मनो बोधो विनय उपशमः ताभ्यां विद्याविनयाभ्यां सम्पन्नो विद्याविनय-सम्पन्नो विद्वान् विनीतः च यो ब्राह्मणः तस्मिन् ब्राह्मणे गवि हस्तिनि शुनि च एव श्वपाके च पण्डिताः समदर्शिनः।
विद्याविनयसम्पन्ने उत्तमसंस्कारवति ब्राह्मणे सात्त्विके मध्यमायां च राजस्यां गवि संस्कार- हीनायाम् अत्यन्तम् एव केवलतामसे हस्त्यादौ च सत्त्वादिगुणैः तज्जैः च संस्कारैः तथा राजसैः तथा तामसैः च संस्कारैः अत्यन्तम् एव अस्पृष्टं समम् एकम् अविक्रियं ब्रह्म द्रष्टुं शीलं येषां ते पण्डिताः समदर्शिनः ॥ १८ ॥
ननु अभोज्यान्नाः ते दोषवन्तः ‘समासमाभ्यां विषमसमे पूजातः’ (गौ० स्मृ० १७। २०) इति स्मृतेः।
न ते दोषवन्तः। कथम्—