अध्याय 5 - श्लोक 26

किं च—
कामक्रोधवियुक्तानां यतीनां यतचेतसाम् ।
अभितो ब्रह्मनिर्वाणं वर्तते विदितात्मनाम् ॥ २६ ॥

kiṃ ca—
kāmakrodhaviyuktānāṃ yatīnāṃ yatacetasām .
abhito brahmanirvāṇaṃ vartate viditātmanām .. 26 ..


जो काम और क्रोध—इन दोनों दोषों से रहित हो चुके हैं, जिन्होंने अन्तःकरण को अपने वशमें कर लिया है, जिन्होंने आत्मा को जान लिया है, ऐसे आत्मज्ञानी सम्यग्दर्शी यती—संन्यासियों को दोनों ओर से अर्थात् जीवित रहते हुए भी और मरनेके पश्चात् भी दोनों अवस्थाओंमें ब्रह्मनिर्वाण यानी मोक्ष प्राप्त रहता है ॥ २६ ॥

यथार्थ ज्ञानमें निष्ठावाले संन्यासियोंके लिये सद्यः (तुरंत ही होनेवाली) मुक्ति बतलायी गयी है तथा सब प्रकार ईश्वरार्पित भावसे पूर्ण ब्रह्म परमात्मामें सब कर्मोंका त्याग करके किया हुआ कर्मयोग भी अन्तःकरणकी शुद्धि, ज्ञानप्राप्ति और सर्वकर्मसंन्यासके क्रमसे मोक्षदायक है—यह बात भगवान्ने पद-पद पर कही है और (आगे भी) कहेंगे।

अब सम्यक् ज्ञानके अन्तरङ्ग साधनरूप ध्यानयोगको विस्तारपूर्वक कहूँगा, यह विचारकर, उस ध्यानयोगके सूत्रस्थानीय श्लोकोंका उपदेश करते हैं—

तात्पर्य पढ़ें

कामक्रोधवियुक्तानां कामः च क्रोधः च कामक्रोधौ ताभ्यां वियुक्तानां यतीनां सन्न्यासिनां यतचेतसां संयतान्तःकरणानाम् अभित उभयतो जीवतां मृतानां च ब्रह्मनिर्वाणं मोक्षो वर्तते विदितात्मनां विदितो ज्ञात आत्मा येषां ते विदितात्मानः तेषां विदितात्मनां सम्यग्दर्शिनाम् इत्यर्थः ॥ २६ ॥

सम्यग्दर्शननिष्ठानां सन्न्यासिनां सद्यो-मुक्तिः उक्ता कर्मयोगः च ईश्वरार्पित-सर्वभावेन ईश्वरे ब्रह्मणि आधाय क्रियमाणः सत्त्वशुद्धिज्ञानप्राप्तिसर्वकर्मसन्न्यासक्रमेण मोक्षाय इति भगवान् पदे पदे अब्रवीद् वक्ष्यति च ।

अथ इदानीं ध्यानयोगं सम्यग्दर्शनस्य अन्तरङ्गं विस्तरेण वक्ष्यामि इति, तस्य सूत्रस्थानीयान् श्लोकान् उपदिशति स्म—