यतो यतो निश्चरति मनश्चञ्चलमस्थिरम्
ततस्ततो नियम्यैतदात्मन्येव वशं नयेत् ॥ २६ ॥
ततस्ततो नियम्यैतदात्मन्येव वशं नयेत् ॥ २६ ॥
yato yato niścarati manaścañcalamasthiram
tatastato niyamyaitadātmanyeva vaśaṃ nayet .. 26 ..
स्वाभाविक दोष के कारण जो अत्यन्त चञ्चल है तथा इसीलिये जो अस्थिर है ऐसा मन जिस-जिस शब्दादि विषय के निमित्त से विचलित होता है—बाहर जाता है, उस-उस शब्दादि विषयरूप निमित्त से (इस मन को) रोककर एवं उस-उस विषयरूप निमित्त को यथार्थ तत्त्वनिरूपण द्वारा आभासमात्र दिखाकर, वैराग्य की भावना से इस मन का (बारंबार) आत्मा में ही निरोध करे अर्थात् इसे आत्मा के ही वशीभूत किया करे। इस प्रकार योगाभ्यास के बल से योगी का मन आत्मा में ही शान्त हो जाता है ॥ २६ ॥
तात्पर्य पढ़ें
यतो यतो यस्माद् यस्माद् निमित्तात् शब्दादेः निश्चरति निर्गच्छति स्वभावदोषाद् मनः चञ्चलम् अत्यर्थं चलम् अत एव अस्थिरं ततः ततः तस्मात् तस्मात् शब्दादेः निमित्ताद् नियम्य तत् तद् निमित्तं याथात्म्यनिरूपणेन आभासीकृत्य वैराग्यभावनया च एतद् मन आत्मनि एव वशं नयेद् आत्मवश्यताम् आपादयेत् । एवं योगाभ्यासबलाद् योगिन आत्मनि एव प्रशाम्यति मनः ॥ २६ ॥