अध्याय 6 - श्लोक 35

श्रीभगवानुवाच—
असंशयं महाबाहो मनो दुर्निग्रहं चलम् ।
अभ्यासेन तु कौन्तेय वैराग्येण च गृह्यते ॥ ३५ ॥

śrībhagavānuvāca—
asaṃśayaṃ mahābāho mano durnigrahaṃ calam .
abhyāsena tu kaunteya vairāgyeṇa ca gṛhyate .. 35 ..


हे महाबाहो! मन चञ्चल और कठिनता से वश में होनेवाला है इसमें (कोई) संदेह नहीं। किंतु अभ्यास से अर्थात् किसी चित्तभूमि में एक समान वृत्तिकी बारंबार आवृत्ति करने से और दृष्ट तथा अदृष्ट प्रिय भोगों में बारंबार दोषदर्शन के अभ्यास द्वारा उत्पन्न हुए अनिच्छारूप वैराग्य से चित्त के विक्षेपरूप प्रचार (चञ्चलता)-को रोका जा सकता है। अर्थात् इस प्रकार उस मन का निग्रह—निरोध किया जा सकता है ॥ ३५ ॥

परंतु जिसका अन्त:करण वशमें किया हुआ नहीं है उस—

तात्पर्य पढ़ें

असंशयं न अस्ति संशयो मनो दुर्निग्रहं चलम् इत्यत्र हे महाबाहो । किन्तु अभ्यासेन तु अभ्यासो नाम चित्तभूमौ कस्याञ्चित् समानप्रत्ययावृत्तिः चित्तस्य । वैराग्यं नाम दृष्टादृष्टेष्टभोगेषु दोषदर्शनाभ्यासाद् वैतृष्ण्यं तेन च वैराग्येण गृह्यते विक्षेपरूपः प्रचारः चित्तस्य । एवं तद् मनो गृह्यते निगृह्यते निरुध्यते इत्यर्थः ॥ ३५ ॥

यः पुनः असंयतात्मा तेन—