taddha tadvanaṃ nāma tadvanamityupāsitavyaṃ sa ya etadevaṃ vedābhi hainag̐ sarvāṇi bhūtāni saṃvāñchanti .. 6 ..
पद-भाष्य
संस्कृत भाष्य पढ़ें
तद् ब्रह्म ह किल तद्वनं नाम तस्य वनं तद्वनं तस्य प्राणिजातस्य प्रत्यगात्मभूतत्वाद्वनं वननीयं संभजनीयम् । अतस्तद्वनं नाम; प्रख्यातं ब्रह्म तद्वनमिति यतः,
वाक्य-भाष्य
अभीक्ष्णं पुनः पुनश्च सङ्कल्पो ब्रह्मप्रेषितस्य मनसः । अत उपस्मरणसङ्कल्पादिभिर्लिङ्गैर्ब्रह्ममनोऽध्यात्मभूतमुपास्यमित्यभिप्रायः ॥ ५ ॥
पद-भाष्य
इस नामसे प्रसिद्ध है, इसलिये उसकी ‘तद्वन’ इस गुणव्यंजक नामसे ही उपासना—चिन्तन करना चाहिये ।
इस नामसे की हुई उपासनाका फल बतलाते हैं—‘जो कोई इस पूर्वोक्त ब्रह्मको उपर्युक्त गुणोंसे युक्त जानता अर्थात् उपासना करता है, उस उपासकसे समस्त प्राणी इसी प्रकार अपने सम्पूर्ण अभीष्ट
संस्कृत भाष्य पढ़ें
तस्मात् तद्वनमिति अनेनैव गुणाभिधानेन उपासितव्यं चिन्तनीयम् ।
अनेन नाम्नोपासनस्य फलमाह स यः कश्चिद् एतद् यथोक्तं ब्रह्म एवं यथोक्तगुणं वेद उपास्ते अभि ह एनम् उपासकं सर्वाणि
वाक्य-भाष्य
उस ब्रह्मकी अध्यात्म-उपासनामें गुणका विधान किया जाता है—
‘वह ब्रह्म तद्वन’ है, यानी ह ब्रह्म तत् अर्थात् परोक्ष और वन—अच्छी तरह भजन करनेयोग्य है । [वन धातुका अर्थ अच्छी प्रकार भजन करना है] तत् शब्द जिसका कर्मभूत है ऐसे वन धातुसे तद्वन शब्द सिद्ध होता है; अतः उसका ‘तद्वन’ नाम है । ब्रह्मका यह नाम गुणविशेषके कारण है । अतः इस गुणके कारण वह ‘वन है’ इस प्रकार उपासना करनेयोग्य है । वह जो कोई उपर्युक्त गुणके कारण पहले कहे हुए ‘वन’ इस नामसे इसके अभिधेय ब्रह्मको जानता अर्थात् उपासना करता है उसके लिये यह फल बतलाया जाता है । इस उपासककी सभी भूत इच्छा करते हैं
संस्कृत भाष्य पढ़ें
तस्य चाध्यात्ममुपासने गुणो विधीयते—
तद्ध तद्वनम् तदेतद्ब्रह्म तच्च तद्वनं च तत्परोक्षं वनं सम्भजनीयम् । वनतेस्तत्कर्मणस्तस्मात्तद्वनं नाम । ब्रह्मणो गौणं हीदं नाम । तस्मादनेन गुणेन तद्वनमित्युपासितव्यम् । स यः कश्चिदेतद्यथोक्तमेवं यथोक्तेन गुणेन वनमित्यनेन नाम्नाभिधेयं ब्रह्म वेदोपास्ते तस्यैतत्फलमुच्यते । सर्वाणि भूतान्येनमुपासकमभिसंवाञ्छ-